COP-29-ի անցկացումն Ադրբեջանում և դրանից բխող կոնկրետ վտանգները Հայաստանի համար
COP-29-ի անցկացումն Ադրբեջանում և դրանից բխող կոնկրետ վտանգները Հայաստանի համար.
- Ադրբեջանի միջազգային հեղինակության ամրապնդում։ COP29-ի անցկացումը Ադրբեջանին հնարավորություն կտա ներկայացնել իրեն որպես «կանաչ» տնտեսության առաջնորդ միջազգային հանրության առջև։ Սա կարող է խոչընդոտել Հայաստանի ջանքերին՝ աշխարհին ներկայացնելու Ադրբեջանի կողմից մարդու իրավունքների խախտումները և ագրեսիվ քաղաքականությունը, հատկապես՝ Լեռնային Ղարաբաղի հարցում։
- Արևելյան Եվրոպայի երկրների աջակցությունը Ադրբեջանին։ Արևելյան Եվրոպայի երկրների կողմից COP-29-ի անցկացման վայրի հարցում Ադրբեջանին ցուցաբերված միաձայն աջակցությունը, հատկապես վերջին ռազմական գործողություններից հետո, կարելի է մեկնաբանել որպես միջազգային աջակցություն ադրբեջանական քաղաքականությանը։ Սա թուլացնում է Հայաստանի դիվանագիտական դիրքերը՝ դժվարացնելով երկրի ջանքերը սեփական շահերն առաջ մղելու, ինչպես նաև հայկական մշակութային ու պատմական ժառանգությունը պաշտպանելու ուղղությամբ։
- Ադրբեջանի տնտեսական ներուժի ավելացում։ Տասնյակ հազարավոր միջազգային հյուրերի ընդունումը զգալի տնտեսական արդյունք կբերի Ադրբեջանին՝ ամրապնդելով նրա զբոսաշրջային և ներդրումային գրավչությունը։
- Տեղեկատվական գերակայություն և քարոզչական առավելություն։ COP29-ը Ադրբեջանին կտրամադրի միջազգային հարթակ իր քարոզչությունը լայնորեն ներկայացնելու և համաշխարհային հանրային կարծիքը սեփական դիրքորոշումների շուրջ ձևավորելու համար։ Այս հանգամանքը կարող է հանգեցնել տեղեկատվական վակուումի, որի արդյունքում հայկական դիրքորոշումները և խնդիրները դուրս կմղվեն միջազգային ուշադրության կենտրոնից։
- «Կանաչ» իմիջի ամրապնդում՝ հակամարտությունների ֆոնին։ Ադրբեջանը փորձում է դիրքավորվել որպես էկոլոգիական զարգացման առաջատար՝ հայտարարելով «կանաչ» գոտիների ստեղծման մասին ազատագրված տարածքներում։ Այսպիսի քայլերը կարող են օգտագործվել որպես իր քաղաքական գործողությունների արդարացում Արցախում՝ ներկայացնելով երկիրը որպես խաղաղասեր և էկոլոգիապես ուղղված պետություն՝ ի հեճուկս նրա կիրառած ահաբեկչական մեթոդների։
- Հայաստանի դիվանագիտական մեկուսացման վտանգ։ Ադրբեջանում COP29-ի անցկացումն ու դրա արդյունքում միջազգային հարթակում ձեռք բերած ճանաչումը կարող են խորացնել Հայաստանի դիվանագիտական մեկուսացումը։ Սա կարող է էապես նվազեցնել Հայաստանի հնարավորությունները միջազգային հարթակներում ներկայացնելու իր խնդիրները և ստանալու աջակցություն։
Այս գործոններն են, որ լուրջ մարտահրավեր են ներկայացնում Հայաստանի համար՝ վտանգելով նրա դիրքերը և սահմանափակելով իր շահերը միջազգային ասպարեզում պաշտպանելու հնարավորությունները։
Ահա այն քայլերը, որոնք Հայաստանը կարող էր ձեռնարկել՝ կանխելու COP29-ի անցկացումը Ադրբեջանում.
- Ակտիվ դիվանագիտական արշավ։ Հայաստանը կարող էր ՄԱԿ-ում և Արևելյան Եվրոպայի խմբում ծավալել ակտիվ դիվանագիտական գործունեություն՝ հիմնավորելով, թե ինչու է COP29-ի անցկացումը Ադրբեջանում անընդունելի։ Անդրադառնալով անվտանգության սպառնալիքներին և մարդու իրավունքների խախտումներին՝ Հայաստանը կարող էր ապահովել այլ երկրների աջակցությունը և հանրության ուշադրությունը սևեռել իր հիմնավորումների վրա։
- Գործակցություն իրավապաշտպան և հասարակական կազմակերպությունների հետ։ Հայաստանը կարող էր միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունների, օրինակ՝ Amnesty International-ի և Human Rights Watch-ի ուշադրությունը սևեռել Ադրբեջանի ագրեսիվ քաղաքականության և մարդու իրավունքների խախտումների վրա։ Նման զեկույցների հրապարակումը և լրատվամիջոցներում բարձրաձայնումը կարող էին ճնշում գործադրել ՄԱԿ-ի և կոնֆերանսի կազմակերպիչների վրա։
- Մեդիաարշավ՝ ընդդեմ Բաքվում կոնֆերանսի անցկացման։ Միջազգային մեդիա հարթակների, սոցիալական ցանցերի և ազդեցիկ արևմտյան պարբերականների հետ համագործակցությունը Հայաստանին կօգներ ներկայացնել այլընտրանքային տեսակետ՝ Ադրբեջանին ցույց տալով որպես պետություն, որը խախտում է միջազգային նորմերը։ Սա կարող էր ստիպել այլ երկրներին վերանայել նման կարևոր միջոցառումը Ադրբեջանում անցկացնելու նպատակահարմարությունը։
- Էկոլոգիական նորմերի խախտումների մատնանշում։ Հայաստանը կարող էր ցույց տալ, որ Ադրբեջանը վնասում է տարածաշրջանի շրջակա միջավայրին, ինչը հակասում է «կանաչ» միջոցառման անցկացման նպատակին։ Օրինակ՝ նավթի արդյունահանման և հանքավայրերի շահագործման հետևանքները, ինչպես նաև Ղարաբաղի էկոհամակարգին հասցված վնասը կարող էին լինել համոզիչ փաստարկներ։
- Մասնակցություն միջազգային էկոլոգիական կազմակերպությունների նախաձեռնություններին։ Հայաստանը կարող էր ավելի ակտիվ ներգրավվել այնպիսի նախաձեռնություններում, ինչպիսիք են ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագիրը (UNEP) և Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամը (GEF), խթանելով սեփական «կանաչ» ծրագրերը։ Նման ծրագրերին մասնակցությունը և խոշոր նախագծերի աջակցությունը Հայաստանին կօգներ ձեռք բերել հավելյալ հեղինակություն և COP29-ի տեղափոխման համար ստանալ այլ երկրների աջակցությունը։
- Դիմում ազդեցիկ երկրների աջակցությանը։ Հայաստանը կարող էր դիմել կլիմայական օրակարգում ազդեցիկ երկրներին, օրինակ՝ ԵՄ-ին, ԱՄՆ-ին ՌԴ-իմ , հորդորելով աջակցել COP29-ը ավելի չեզոք և հարմար վայր տեղափոխելու որոշմանը։
- Տարածաշրջանային դաշինքների ստեղծում։ Ընդհանուր շահերի դեպքում Հայաստանը կարող էր համագործակցել այլ երկրների հետ՝ ստեղծելով տարածաշրջանային դաշինք, որը կաջակցեր COP29-ի տեղափոխմանը։ Օրինակ, Հայաստանը կարող էր դիմել այն պետություններին, որոնք նույնպես մտահոգված են Ադրբեջանի տարածաշրջանային ազդեցությամբ՝ համատեղելու ջանքերը։
- Ռազմագերիների հարցի բարձրացում։ Հայաստանը կարող էր միջազգային հանրության ուշադրությունը սևեռել ադրբեջանական իշխանությունների կողմից հայ ռազմագերիների շարունակական պահման խնդրին, ինչը խախտում է միջազգային նորմերը և մարդու իրավունքները։ Հայաստանը կարող էր ընդգծել, որ Ադրբեջանը, չնայած իր մարդասիրական պարտավորություններին, շարունակում է Բաքվում պահել հայ ռազմագերիներին՝ առաջացնելով լուրջ հումանիտար և էթիկական հարցեր։ COP29-ի անցկացումը երկրում, որը անտեսում է միջազգային մարդասիրական նորմերը, կարելի էր ներկայացնել որպես անընդունելի քայլ, որը կարող էր ընկալվել որպես լուռ աջակցություն Ադրբեջանի գործողություններին և մարդու իրավունքների խախտումներին։
Այս քայլերը կօգնեին Հայաստանին ավելացնել COP29-ի անցկացումը Ադրբեջանում կանխելու հնարավորությունները՝ փոփոխելով որոշումը և ապահովելով միջազգային աջակցություն։
Իհարկե, եթե Սերժ Սարգսյանը շարունակեր կառավարել Հայաստանը, մենք կունենայինք ազատ Արցախ, ամուր բանակ և կլինեինք տարածաշրջանում հարց լոցող կլինեինք գործոն, այլ ոչ թե կդառնայինք աշխարհաքաղաքական մանրադրամ: Հատուկ ուզում եմ նշել, որ եթե ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը այսօր լիներ իշխանության, COP29-ը կանցկացվեր Հայաստանում, իսկ Ադրբեջանը կզրկվեր դիվանագիտական հարվածների բոլոր հնարավորություններից: Դրա վառ ապացույցներից են 2016 թվականին Ալիևի հայտարարությունը, որ նրան ստիպում են ճանաչել Արցախի անկախությունը, և Թուրքիայի նախագահ Էրդողանի միանալը Մինսկի խմբի հայտարարությանը, որը պարունակում էր քննադատություն Ադրբեջանի հասցեին և այլ դիվանագիտական և ռազմական հաջողություններ:
