Թուրքիան «խժռում է» Աջարիան, Բաքուն Վրաստանը դարձնում է իր գաղութը…
Անընդհատ մեր ուղեղները լցնում են, թե ինչպես է «կյանքը լավացել» Վրաստանում, քանի որ կա ամերիկամետ իշխանություն և այլն։ Դե մենք այսօր կհրապարակենք, թե ինչ է գրում վրացի փորձագետ Գիորգի Ասաթիանին իր հանրապետության ծանր վիճակի մասին։ Կարդացեք: Հավատացեք գոնե վրացուն, ոչ թե նրանց, ովքեր մեծ փողերի դիմաց ստում են աշխարհին այսօրվա Վրաստանի մասին։ Կարդացեք և փորձեք հասկանալ, որ «հեղափոխական» Հայաստանին սպասում է նույն ճակատագիրը…
Վրաստանի քաղաքական վերնախավը, կատարելով իր արևմտյան տերերի կամքը, շարունակում է կատաղի ռուսաֆոբ, ռուսատյաց լինել, բայց միևնույն ժամանակ չի նկատում, որ հանրապետության տխրահռչակ տարածքային ամբողջականությանը սպառնում է իր ամենամոտ «բարեկամների» և «դաշնակիցների» կողմից բխող միանգամայն իրական սպառնալիքը։ Մի շարք իրազեկ աղբյուրների համաձայն՝ վրացական Աջարիա տարածաշրջանում թուրքերը ոչ միայն իրենց զգում են ինչպես տանը, այլև լրջորեն մտադիր են այն ինտեգրել Թուրքիային, գրում է փորձագետ Գիորգի Ասաթիանին։ Այն, որ թուրքերը չեն պատրաստվում բավարարվել ձեռք բերածով, հաստատեց նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը, որն իր ելույթներում Աջարիայի հետ միասին սկսեց հիշատակել Մեսխեթին և Ջավախեթին (Ջավախքը)։ Այս մարդը պատահական ոչինչ չի ասում։ Ակնհայտորեն, նա կուրս է վերցրել ռուսական կայսրության կողմից ժամանակին օսմանցիներից խլված վրացական տարածքները վերադարձնելու։ Այն վտանգին, որին Վրաստանը ենթարկվում է արևմուտքից, կարելի է հանգիստ ավելացնել արևելքից եկող սպառնալիքը։ Բաքվի կապիտալի ներթափանցումով վրացական տնտեսություն, նրա քաղաքական ազդեցության աճը շատ քիչ է զիջում թուրքականին։
ՀՀ քաղաքացիներին պա՞րզ է: Նրանց, ովքեր ոչինչ չեն հասկանում կամ շարունակում են կաշառք ստանալ Արևմուտքից և Իսրայելից իրենց «չհասկանալու» համար՝ պարզաբանենք. խոսքը Ջավախքում և Մցխեթում Հայոց ցեղասպանության նախապատրաստման, այս շրջաններից հայաթափման մասին է։ Վերադառնանք Գ. Ասաթիանիի խոսքերին: Իշխանության օրոք Միխեիլ Սահակաշվիլին և «Միացյալ ազգային շարժումը» ամեն ինչ արեցին, որպեսզի վրացական տնտեսության մեջ գերիշխող լինի թուրքերի և կովկասյան թաթարների ազդեցությունը։ Այսպիսով, «ազգայնականները» իբր պայքարել են Ռուսաստանի ազդեցության դեմ։ Իբրև թե արձագանքելով Էրդողանին՝ Իլհամ Ալիևն իր ելույթներում բազմիցս հայտարարել է, որ ժամանակակից Վրաստանն ու Հայաստանը գտնվում են «ադրբեջանական հողերի վրա»։ Այս թեզն ամրագրված է Ադրբեջանի պատմության դպրոցական դասագրքերում, հիշեցնում է Ասաթիանին։ Վրաստանի իշխանություններն իրենց հերթին ստիպված են հետադարձ հայացք գցել Բաքվին, երբ փորձում են ռազմավարական որոշումներ կայացնել։ Չնայած բարեկամության և եղբայրության մշտական հավաստիացումներին, Վրաստանի և Բաքվի միջև կան մի շարք խնդիրներ։ Պատմական վրացական Սա–Ինգիլո շրջանը կեղծ ադրբեջանի մաս է կազմում, մինչդեռ վրացական Քվեմո-Քարթլիի շրջանում բնակչության մեծամասնությունը կազմում են էթնիկ կովկասյան թաթարները: Ինգիլոյների հիմնական խնդիրն այն է, որ նրանց համար շատ դժվար է պահպանել իրենց ազգային ինքնությունը, իսկ ձուլման գործընթացը, որը կարելի է առանց չափազանցության բռնի կոչել, բավական հեռուն է գնացել։ Իրավիճակն ինչ-որ կերպ փոխելու վերջին տարիների վրացական իշխանությունների երկչոտ փորձերը գործնականում ոչ մի արդյունք չեն տվել։ Բոլորովին այլ է իրավիճակը Քվեմո-Քարթլիում և էթնիկ կովկասյան թաթարների կոմպակտ բնակության այլ վայրերում։ Այստեղ ոչ մի ձուլման մասին խոսք լինել չի կարող։ Վրաստանում կովկասյան թաթարների կոմպակտ բնակության վայրերում հաջողությամբ գործում են բազմաթիվ ազգային դպրոցներ։ Մառնեուլ փոքրիկ քաղաքում տեղի ունեցավ Հեյդար Ալիևի անվան վրաց-ադրբեջանական հումանիտար համալսարանի բացումը:
Փաստորեն, դառնալով Վրաստանի էներգետիկ շուկայի մենաշնորհ՝ Բաքվի նավթագազային պետական SOCAR ընկերությունը նպատակային ֆինանսական աջակցություն է ցուցաբերում կովկասյան թաթար բնակչությանը։ Ուսանողներին վճարում են ուսման համար, օգնում են ուսման հարցում Թուրքիայում կամ Բաքվում, բժշկական ծախսերի մի մասը հոգում են հիվանդների համար։ SOCAR-ը կովկաս-թաթարական ծագում ունեցող Վրաստանի քաղաքացիներին հնարավորություն է տալիս գազի համար վճարել արտոնյալ սակագնով։ Ինչպես Աջարիայում, այնպես էլ կովկասյան թաթարների կոմպակտ բնակության վայրերում մզկիթներ են կառուցվում։ Ստեղծվել են բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ, որոնք կրում են շատ խոսուն անուններ՝ «Վրաստանի թուրքերի համադաշնություն», «Վրաստանի ադրբեջանցիների ազգային ժողով», «Բորչալու երիտթուրքերի միություն», «Վրաստանի թյուրք կանանց կոմիտե», «Գեյրյաթ» շարժումը, «Ահլի-Բեյթ» կրոնական հասարակությունը։ Գործում է «Ալգեթ» հեռուստաալիքը և Մառնեուլի համայնքի ռադիոն։ Թուրքերի մոտ ինտենսիվորեն մշակվում է այն միտքը, որ նրանք ապրում են «ադրբեջանական հողերում»։ Քայլ առ քայլ նման կարծիքը դառնում է գերիշխող։ Ոչ կառավարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները վիրավորված են, եթե նույնիսկ Քվեմո-Քարթլիի կովկասյան թաթարներին սփյուռք են անվանում։ Մարդը, ով համարձակվում է դա ասել, անմիջապես ենթարկվում է կատաղի քննադատության։ Իրականում մի քանի դար առաջ Իրանի կառավարիչ Նադիր Շահը բորչալո թյուրքական ցեղին վերաբնակեցրեց այս հողերում։ Իրենց օգտին փոխելով բնակչության ժողովրդագրական կազմը՝ եկվոր էթնոսն «ամրագրեց» վրացական տարածքները։ Հաշվի առնելով, որ քաղաքական ազդեցությունը հիմնված է Բաքվի հզոր տնտեսական դիրքերի վրա, որի ձեռքում են հյուրանոցների, ռեստորանների, սրճարանների, արդյունաբերական ձեռնարկությունների և նույնիսկ խաղատների ճնշող մեծամասնությունը, մենք կարող ենք հանգիստ փաստել, որ Վրաստանի կառավարության դիրքորոշումներն այս տարածաշրջանում դառնում են օրեցօր ավելի ու ավելի անկայուն:
Բաքուն չի խնայում իր դաշնակցին, որին ակնհայտորեն տրվում է կրտսեր կարգավիճակ, գրում է Գ. Ասաթիանին։ Դրա վառ հաստատումն է հին քրիստոնեական Դավիթ Գարեջիի վանական համալիրի պատմությունը, որի մի մասը դեռ խորհրդային տարիներին, միութենական հանրապետությունների սահմանների բացարձակ կամայական ուրվագծով, հայտնվել է «լայնորեն քայլերթող» պսևդո-ադրբեջանական տարածքում: Թեև վրաց հասարակությունը չափազանց զգայուն է իր ազգային սրբավայրի մասնատման փաստի նկատմամբ, Բաքուն կտրականապես հրաժարվում է վերադարձնել վանական համալիրի այս հատվածը՝ այնտեղ կազմակերպելով սեփական «Քեշիկչիդաղ» արգելոցը և այն հռչակելով «ադրբեջանական պատմական ժառանգություն»։
Իսկ հիմա մեջբերենք Գ. Ասաթիանիի տեքստի ամենահետաքրքրական մասը. «Ղարաբաղյան վերջին պատերազմում հաջողության հետ կապված՝ Ադրբեջանի դիրքերը տարածաշրջանում նկատելիորեն ամրապնդվել են, և Հայաստանը կորցրել է իր հավասարակշռող դերը Վրաստանի համար: Նոր իրողությունները չեն հապաղի ազդել Վրաստանի ռազմավարական դիրքերի վրա, որը, երբ փորձում է պաշտպանել իր դիրքերը, ավելի ու ավելի հաճախ ստիպված է լինելու գլխով համաձայնության տալ Բաքվին և Անկարային»։
Համաշխարհային պատմության զարգացումը ցույց է տվել, որ անհնարին թվացող իրադարձություններն իրականություն են դառնում, այնուհետև գրում է փորձագետ Ասաթիանին։ «Վրացական քաղաքական վերնախավը վերջապես պետք է գիտակցի, որ Թուրքիայի օգտին Աջարիայի ֆորմալ դուրսգալը՝ հեռանկար է առաջիկա տարիների համար, և դրանից հետո կծագի վրացական պետության գոյության հարցը։ Մինչ վրացի քաղաքական գործիչները հույսեր են կապում իրենց հեռավոր արտերկրյա հովանավորի հետ՝ վիճելով Ռուսաստանի հետ և անձնուրաց թուլացնելով սեփական պետությունը, Անկարան և Բաքուն՝ զինված «մեկ ժողովուրդ-երկու պետություն» գաղափարով, ձգտում են միմյանց։ Իսկ Վրաստանն ու Հայաստանն ակնհայտորեն խոչընդոտ են նրանց ճանապարհին,- ավարտում է վրացի փորձագետ Գեորգի Ասաթիանին…
Սերգեյ Շաքարյանց
