Թուրքիայի տեղը գլոբալ մրցակցության մեջ ակնհայտ է, և այդ տեղը Արևմուտքի կողքին է
Թուրքիայի իշխող՝ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության և անձամբ նախագահ Էրդողանի խոսափող համարվող ԶԼՄ-ներում այժմ «քննարկումներ» են ընթանում, թե ում հետ պետք է լինի Թուրքիան աշխարհաքաղաքական մրցակցության սրման փուլում։ Մեր կողմից կասենք, որ երբեք չենք կասկածել ու չենք կասկածում, որ թուրքերը եղել են ու կան Արևմուտքի և Իսրայելի գործիքը, անկախ նրանից, թե որտեղ և ինչ կձեռնարկի Անկարան․ Անդրկովկասո՞ւմ՝ ընդդեմ Հայաստանի և արցախահայության, թե Իրաքում և Սիրիայում՝ ընդդեմ Իրանի արաբ աջակիցների, ամենուր Թուրքիան գործում է հենց Արևմուտքի և սիոնիզմի անունից։ Այդպես է եղել տասնամյակներ շարունակ, և այդպես է հիմա:
Կասկածողների համար մեջբերենք թուրքական «Դեյլի սաբահ» թերթի մարտի 16-ի համարից։ Այս իշխանամետ թերթի պրոֆեսոր-սյունակագիր ոմն Մուխիթին Աթամանի մարտի 16-ին հրապարակված «Ուկրաինական պատերազմի ազդեցությունը Մերձավոր Արևելքի վրա» հոդվածում բացահայտել է Թուրքիայի դիրքորոշումը Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ Արևմուտքի առճակատման վերաբերյալ։ Նա, իհարկե, գրել է Թուրքիայի «ռազմավարական չեզոքության» մասին։ Մեջբերում. «Ուկրաինական պատերազմի ժամանակ Թուրքիան «ռազմավարական չեզոքության» քաղաքականություն է վարել։ Թուրքիան բազմիցս բացատրել է, որ թեև Ռուսաստանի ռազմական միջամտությունը համարում է ոչ լեգիտիմ և միջազգային կանոնների խախտում, սակայն կոչ է անում կարգավորել ճգնաժամը դիվանագիտական ճանապարհով։ Անկարան, վարելով ակտիվ և ճկուն քաղաքականություն, միջնորդություն է առաջարկել պատերազմող կողմերին և կազմակերպել երկու երկրների արտգործնախարարների հանդիպումը Անթալիայում։ Թուրքիան դիվանագիտական բանակցությունների միջոցով փորձում է կանխել պատերազմի կողմնակի ազդեցությունը։ ԱՄՆ-ը և արևմտյան մյուս երկրները հասկացել են, որ Թուրքիան Ռուսաստանի կողմից չէ և դեռևս ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցն է։ Այսինքն՝ Թուրքիայի տեղը գլոբալ մրցակցության մեջ ակնհայտ է, և այդ տեղը Արևմուտքի կողքին է։ Թուրքիան նոր միություն չի փնտրում։ Եթե արևմտյան երկրները վերականգնեն վստահությունը Արևմուտքի և Թուրքիայի միջև և ճանաչեն երկրի ռազմավարական ինքնավարությունը, Թուրքիան կկարողանա ավելի արդյունավետ դեր խաղալ իր տարածաշրջանում՝ հակազդելով Ռուսաստանի և Իրանի էքսպանսիոնիզմին Մերձավոր Արևելքում»։
Այն, որ Թուրքիան մտադիր չէր դե յուրե դուրս գալ ՆԱՏՕ-ից, ակնհայտ էր, հատկապես՝ ադեկվատ և մտածող մարդկանց համար՝ Հայաստանում, և, համոզված ենք, նաև Ռուսաստանում ու Իրանում։ Սակայն տվյալ դեպքում Մուխիթին Աթամանը որոշակիորեն պարզեցրել է իրավիճակը, որում հայտնվել էր Անկարան՝ կապված Ուկրաինայի ապառազմականացման և դենացիֆիկացիայի ռուսական օպերացիայի հետ։ Եվ խոսքը նույնիսկ այն մասին չէ, թե Ուկրաինան ինչպես կարող է օգնել Թուրքիային պահպանել բազմավեկտոր մոտեցումը: Չէ՞որ շատերն արդեն գրել են, որ Ուկրաինայի հիմարությունը լրջորեն խախտել է Անկարայի ներկայիս իշխանության և ընդհանրապես՝ պանթուրքիզմի հեռահար ծրագրերը։ Պրոֆեսոր-սյունակագիրը կարծես մոռացել է այն փաստը, որ Հունաստանի և Կիպրոսի հետ Թուրքիայի խրոնիկ հակամարտությունը չի վերացել: Սակայն Հունաստանը, որը զինվում է Անկարայի դեմ, նույնպես ՆԱՏՕ-ի անդամ է։ Բացի այդ, հունական երկու պետությունների հետ առճակատումը մեծապես պայմանավորված է հենց Թուրքիայի Հանրապետության գոյությամբ, որը ոչ մի դեպքում ճակատագրի հեգնանքին չի թողնի այսպես կոչված «Հյուսիսային Կիպրոսի թուրքական հանրապետությունը»։
Այս պրոֆեսորը չի գրել նաև Թուրքիայի համար ռուս-ուկրաինական ճգնաժամի տնտեսական հետևանքների մասին։ Սակայն առանց դրա, ընդհանրապես անիմաստ է Անկարայի արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ ենթադրություններ անելը։
Վերջապես, թուրքական քաղաքականության մեջ կա նաև քրդական գործոնը։ Արտաքին քաղաքականության մեջ դա ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի աջակցությունն է Սիրիայի քրդական կազմավորումներին, որոնք կապված են Քրդստանի բանվորական կուսակցության (PKK) հետ: Իսկ ներքաղաքական կյանքում դա իշխող կոալիցիայի ցանկությունն է՝ արգելել Թուրքիայի ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցության և PKK-ի կապը, 2023 թվականի խորհրդարանական և նախագահական ընտրություններում հաղթելու համար։ Նման միջոցներն արդեն իսկ նյարդայնացնում են Արևմուտքի ձախ-ազատական հասարակությանը։ Անհասկանալի է, որ նման խնդիրների առկայության դեպքում ինչու պետք է հանկարծակի վերականգնվի վստահությունը Արևմուտքի և Թուրքիայի միջև։
Սակայն գլխավորն ասվել է, և դրանից բխում է եզրակացությունը՝ լինելով ՆԱՏՕ-ի անդամ՝ Թուրքիան չի կարող չմասնակցել և նույնիսկ պատրաստ է մասնակցել Արևմուտքի՝ Ռուսաստանի ու Չինաստանի հետ առճակատմանը։ Այո, նաև Չինաստանի հետ: Որովհետև Արևմուտքը ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ «խաչակրաց արշավանք» է սկսել ոչ միայն Ռուսաստանի, այլև Չինաստանի դեմ…
Սերգեյ Շաքարյանց
