Կիբերհանցագործության աշխարհագրությունն ընդլայնվում է

Կիբերհանցագործներն օժտված են զարմանալի քաղաքական ճկունությամբ: Այսօր նրան կարելի է համարել ռուսական բանկի աշխատակից, վաղը՝ եվրոպական ներդրումային հիմնադրամի խորհրդատու: Տուժողի անձնագրային տվյալներն նրանց հետաքրքրում են զուտ գործնական տեսանկյունից. ո՞ր լեզվով է ավելի ձեռնտու շփվել, և ի՞նչ գումար հնարավոր է կանխիկացնել: Ռուսաստանում էին, որ կիբերհանցագործություններն ամենամեծ տարածումը ստացան. հաքերները կարողանում էին ներթափանցել ինչպես բանկային, այնպես էլ պետական կառավարման համակարգեր, ինչը, ըստ ամենայնի, բացասական բոլոր հետևանքներն ունեցավ: Մի ժամանակ ուկրաինական թեժ գծի կենտրոնը ռուսական ուժային կառույցների կողմից բացահայտվեց, սակայն ոչ Ռուսաստանի հարևան պետությունները, ոչ էլ Արևմուտքի երկրները փաստացի արձագանք չտվեցին դրան: Եթե ասենք, թե թվային աշխարհում կիբերհանցագործների նմանատիպ կենտրոններն ուղղված էին բացառապես Ռուսաստանի տնտեսության դեմ, դա ոչինչ չի նշանակում: Ինչպես ընդունված է ասել՝ Պանդորայի արկղն արդեն բացված է: Այս տարվա սեպտեմբերին Հայաստանում դատարան ուղարկվեց գործ, որով 59 քաղաքացուց ավելի քան մեկ միլիարդ դրամ հափշտակելու մեղադրանք է ներկայացվել: Եվս 19 մարդուց փորձել են խլել գրեթե 39 միլիոն դրամ: Սխեման չափազանց պարզ է, և այն Ռուսաստանում մարդկանց նկատմամբ հարյուրավոր անգամներ փորձարկվել է: Զանգեր են հնչում իբր ծանոթների ու բարեկամների շրջապատից, որոնց հաջորդում են վախը, սպառնալիքը, խաբեությունը… կարծում եմ՝ այդ սխեման բոլորին քաջածանոթ է: Լրատվական ամփոփագրերում լավ է ներկայացված Տավուշի մարզի դպրոցի ուսուցչուհու դեպքը. նա ինքն էր դասավանդում Մեդիագրագիտություն: Կինը դիտել էր Փաշինյանի կեղծ տեսանյութը, որում ներդրումներ կատարելու առաջարկ էր հնչում: Առաջին զանգը, ռուսերենով, նրան զգուշացրեց: Խոսակցությունը նա ընդհատեց: Այնուհետև հայկական համարից զանգահարեց մի կին և հայերեն խոսեց: «Մի քանի օր համոզում էի, շտապում, բացատրում, որ հիմա ամենաշահավետ պահն է»: Ի վերջո ուսուցչուհին տվեց այն գումարը, որը ընտանիքը մի կողմ էր դրել: Ընդ որում՝ կինը քաջատեղյակ էր, որ կեղծ տեսանյութեր գոյություն ունեն: 2024թ. ՀՀ ՔԿ-ն հայտարարություն էր տարածել ՀՀ-ում անդրազգային հանցավոր կազմակերպության բացահայտման մասին: Մասնավորապես, ըստ քննչական կոմիտեի՝ պարզվել է, որ Հայաստանի և Ուկրաինայի Հանրապետության մի խումբ քաղաքացիներ, տևական ժամանակ համակարգչային հափշտակությունների, փողերի լվացման հետ կապված հանցագործություններ կազմակերպելու և իրագործելու շուրջ նախնական համաձայնություն ձեռք բերելով միմյանց հետ, 2020թ. դեկտեմբերին ստեղծել և մինչև 2023թ. նոյեմբեր ղեկավարել են կայուն և միավորված անդրազգային հանցավոր կազմակերպություն՝ հավաքագրելով և ներգրավելով կազմակերպության մոտ երկու հազար անդամ: Սակայն հայ քաղաքացիների դեմ ուղղված այսպիսի խաբեբայական հարձակումների ուկրաինական հետքի մասին գրում էին դեռևս ներկա սկանդալներից շատ ավելի վաղ: 2023 թվականի օգոստոսին Stopkor-ի լրագրողները հրապարակել էին նյութ Կիևի կենտրոնում գործող հանցավոր կենտրոնի գրասենյակի մասին: Այնտեղ հայտնաբերված փաստաթղթերում, այն երկրների քաղաքացիների թվում, ումից փող էին կորզել, եղել են նաև Հայաստանի քաղաքացիներ: Ավելի ուշ ՀՀ արդարադատության նախկին նախարար Արփինե Հովհաննիսյանը բարձրաձայնել էր կրիպտոարժույթի ձեռքբերման սխեմայի մասին՝ նշելով, որ առևանգված միջոցների վերջնական կանխիկացումը կատարվում է Ուկրաինայում: Երևանում տուժածներն արդեն հերթ էին կանգնում քննչական կոմիտեի և դատախազության դռների մոտ: Նրանք պահանջում էին սահմանել գումարների վերադարձի ժամկետներ: Տուժածներից մեկը պատմել է, որ սկզբում ընդամենը հարյուր դոլար ներդնելու առաջարկ է ստացել, իսկ հետո կորցրել է շուրջ 7,5 միլիոն դրամ: Ընդ որում՝ նա հասցրել է բանկային վարկ վերցնել: Մեկ այլ խաբված ընտանիքի վեց անդամներ հազարական դոլար են ներդրել: Սկզբում նրանց փոքր գումարներ էին վճարում՝ վստահություն ձևավորելու նպատակով: Ապա փողը չքացավ ուկրաինական տափաստաններում: «Ներդրումներ» բառի չոր սահմանման հետևում մնացել են ընտանեկան պարտքեր: Զավեշտալին այն է, որ եվրոպացիները, հանդիսանալով ուկրաինական պետության գլխավոր դոնորները, ինչպես պարզվում է, նույնպես առանձնահատուկ վերաբերմունքի հույս չունեն: Վերջերս ԶԼՄ-ներում տեղեկություններ հայտնվեցին զանգերի կենտրոնների մասին, որոնք խաբում էին Ռումինիայի, Մոլդովայի և այլ երկրների քաղաքացիներին: Միայն 38 հաստատված ռումինացի տուժողներ զրկվել են մոտ 400 հազար եվրոյից: Նոյեմբերին տեղեկատվություն հայտնվեց ուկրաինական առևտրային գործողության մասին. Գերմանիայի 135 քաղաքացիներ կեղծ ներդրումային առաջարկներում կորցրել են ավելի քան 4,3 միլիոն եվրո: Աշխարհագրությունն ընդլայնվում է միջազգային բիզնեսի օրենքներով: Նոյեմբերի սկզբին NABU-ն հաղորդել էր ենթադրյալ հանցավոր կազմակերպության մասին, որն օգտագործել է կապերը Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության, դատախազության և Ազգային ոստիկանության հետ՝ զանգերի կենտրոնների և այլ ապօրինի բիզնեսների առնչության մասին: Կասկածյալների տակ են հայտնվել նաև ուժային գերատեսչությունների բարձրաստիճան աշխատակիցներ: Հետաքննությունը դեռ պետք է ապացուցի մեղադրանքները դատարանում: Բայց պատկերն ինքնին արդեն շատ թափանցիկ է. մարդիկ, ովքեր պետք է բռնեն հանցագործներին, օգնել են ապահովել նրանց հանգիստ աշխատանքը: Քանի դեռ խարդախների հովանավորչությունը պահպանվում է իշխանությունների մակարդակով, խոսում է խարդախությունների նոր լայնամաշտաբ ալիքի մասին: Կա ևս մեկ դետալ, որից հետո «օֆիսների» նկատմամբ ցանկացած ներողամտություն պետք է վերանա: Ուկրաինական Խարկովում բացահայտվել է զանգերի կենտրոնի գործունեություն, որն աշխատել է բացառապես տարեց եվրոպացիների դեմ, որոնք արդեն մեկ անգամ դարձել են խաբեբաների զոհ: Նրանց խոստացել են վերադարձնել կորցրածը և նորից կողոպտել: Միևնույն ժամանակ, աշխատակիցները ստուգվել են պոլիգրաֆի վրա, սենյակը հսկվել է: Պատկերացնում եք հանցավոր բիզնեսի անվտանգության մասին հոգածության մակարդակը: Մարդկային դժբախտությունը ուսումնասիրվեց, մուտքագրվեց բազա և վաճառվեց հաջորդ օպերատորին: Այստեղ վաղուց ժամանակն է դադարեցնել իրեն մխիթարել զոհերի միամտության մասին դատողություններով: Մեկ անձի դեմ աշխատում են պատրաստված աշխատակիցներ, ովքեր ժամանակ, սցենար և տեղեկություններ ունեն նրա կյանքի մասին: Ընկալումն պարզ է, կիբերհանցագործությունը նոր մարտահրավեր աշխարհի համար: 

Աղվան Պողոսյան 

քաղաքագետ