Փաստաբանական գաղտնիքը վտանգված է․ փաստաբանի ահազանգը
Փաստաբան Աննա Ծառուկյանը մեկնաբանելով օգոստոսի 8-ին ուժի մեջ մտած՝ «Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին օրենքի նոր պահանջները՝ գրում է․
«1. Փաստաբանական գաղտնիքը վտանգված է
Փաստաբանական գաղտնիքը նախատեսված է «Փաստաբանի գործունեության մասին» ՀՀ օրենքով, ինչպես նաև փաստաբանական էթիկայի կանոններով։ Այն ենթադրում է, որ․
փաստաբանը պարտավոր է գաղտնի պահել վստահորդից ստացած բոլոր տեղեկությունները, փաստաթղթերը և հաղորդակցությունները,
չի կարող դրանք բացահայտել որևէ անձի (այդ թվում՝ պետական մարմնի) առանց վստահորդի համաձայնության,
փաստաբանական գաղտնիքը տարածվում է ոչ միայն փաստաբանի և վստահորդի միջև եղած փաստերի վրա, այլև խորհրդատվական գործընթացի փաստի վրա։
Այս ինստիտուտը ուղղակիորեն կապված է արդար դատաքննության և իրավունքի պաշտպանության սահմանադրական երաշխիքների հետ։
- Փողերի լվացման օրենսդրության նոր պահանջները
Փոփոխություններով․
փաստաբանները և իրավաբանական ծառայություններ մատուցող այլ սուբյեկտներ դառնում են հաշվետվություն տրամադրող անձինք,
պարտավոր են գրանցվել Ֆինանսական դիտարկումների կենտրոնում,
պարտավոր են իրականացնել հաճախորդի պատշաճ ուսումնասիրություն (Due diligence),
որոշ դեպքերում պարտավոր են ներկայացնել կասկածելի գործարքների մասին հաղորդագրություն։
Այսինքն՝ փաստաբանը, օրինակ, երբ խորհրդատվություն է տալիս ընկերության գրանցման, կառավարման, կամ գույքի փոխանցման հարցերում, կարող է հայտնվել իրավիճակում, երբ պետք է հաղորդի իր վստահորդի գործունեության վերաբերյալ։
- Փաստաբանական գաղտնիքի և AML պահանջների բախումը
Այստեղ առաջանում է հակասություն․
Մեկ կողմից՝ փաստաբանական գաղտնիքը պահանջում է պահպանել վստահորդի բոլոր տեղեկությունները,
Մյուս կողմից՝ AML (ՓԼ/ԱՖԴԿ) օրենսդրությունը պարտադրում է որոշ դեպքերում այդ տեղեկությունները բացահայտել պետական մարմնին։
Այս հակասությունը վտանգավոր է, քանի որ․
կարող է խաթարել փաստաբանի և վստահորդի միջև վստահության ինստիտուտը,
փաստաբանը դառնում է «պետության գործակալ»՝ իր վստահորդի դեմ,
կարող է խախտվել Սահմանադրության 42-րդ հոդվածով երաշխավորված իրավունքը՝ օժանդակություն ստանալ փաստաբանից։
- Միջազգային փորձ
ՖԱԹՖ-ի հանձնարարականները թույլ են տալիս որոշ բացառություններ․
փաստաբանները պարտավոր են հաղորդել միայն այն գործարքների մասին, որոնք կապված են ֆինանսական կամ առևտրային ծառայությունների հետ (օրինակ՝ ընկերության ստեղծում, հաշվեհամարի բացում, գույքի կառավարում),
բայց դատավարական պաշտպանության և իրավական խորհրդատվության շրջանակում ստացված տեղեկությունները ենթակա չեն հաղորդման։
Այսինքն՝ եթե փաստաբանը պաշտպանում է անձին քրեական գործով կամ տալիս է խորհրդատվություն նրա իրավական վիճակի վերաբերյալ, ապա այդ տեղեկությունները շարունակում են մնալ գաղտնի։
- Վտանգների և լուծումների գնահատում
Եթե ՀՀ օրենսդրությունը հստակ չտարբերի իրավաբանական խորհրդատվության և ֆինանսա-առևտրային գործունեության օժանդակության դեպքերը, ապա փաստաբանական գաղտնիքը կարող է լրջորեն թուլանալ։
Անհրաժեշտ է ընդունել երաշխիքային նորմ, որով ամրագրվում է, որ փաստաբանը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության, եթե չի բացահայտում այն տեղեկությունները, որոնք ստացել է իրավական պաշտպանության և խորհրդատվության շրջանակում։
Եզրակացություն
Նոր փոփոխությունները, չնայած ուղղված են ՖԱԹՖ-ի պահանջներին համապատասխանեցնելուն, պարունակում են լուրջ ռիսկեր փաստաբանական գաղտնիքի պահպանման համար։ Հայաստանի համար կարևոր է օրենսդրական մակարդակում հստակ ամրագրել, որ․
փաստաբանական գաղտնիքը անսասան է դատավարական և իրավական խորհրդատվության մասով,
AML հաշվետվության պարտականությունը տարածվում է միայն այն դեպքերում, երբ փաստաբանը փաստացի հանդես է գալիս որպես ֆինանսական կամ առևտրային գործարքի միջնորդ/կազմակերպիչ, այլ ոչ թե որպես իրավական պաշտպանության գործառույթ իրականացնող»։
