Արևմուտքի պառակտումն սկսվել է
Հունգարիայի վարչապետ Վիկտոր Օրբանը փետրվարի 1-ին ժամանել է Մոսկվա։ Եվ միայն Ռուսաստանում հայտնվելու փաստով նա ութ կետերով անմիջապես մարտահրավեր նետեց թե՛ կոլեկտիվ Արևմուտքին, թե՛ սեփական ընդդիմությանը, որն ուշադիր հետևում էր նրան։ Ուկրաինայի, գազի, միջուկային էներգիայի, տխրահռչակ եվրո արժեքների և «մեծ աշխարհաքաղաքականության» հարցեր՝ սա այն թեմաների ոչ ամբողջական ցանկն է, որի շուրջ Հունգարիայի վարչապետն իրեն դրսևորել է ժամանակակից եվրոպացի քաղաքական գործչի շրջանակներից դուրս: Սկզբունքորեն, այցի մասին լուրերը կարող էին սովորական թվալ։ Օրբանը գրեթե ամեն տարի այցելում է Ռուսաստան, և սա Վլադիմիր Պուտինի հետ արդեն 12-րդ հանդիպումն է։ Սակայն այժմ, Ուկրաինայի շուրջ Ռուսաստանի և Արևմուտքի հարաբերություններում լարվածության աճի պայմաններում, ԵՄ և ՆԱՏՕ-ի երկրներից նման բարձրաստիճան քաղաքական գործչի ժամանման փաստը, Ռուսաստանի հետ երկարաժամկետ պայմանավորվածությունների ձեռքբերումը ինքնին արտառոց է։
Սկսենք նրանից, որ Օրբանի` Ռուսաստանի նախագահի հետ հանդիպման փաստին Արևմուտքում առանց հաճույքի կվերաբերվեն։ Այն ժամանակ, երբ Եվրոպայում իրավիճակը հեռու է հանգիստ լինելուց, նա իրեն թույլ է տալիս նման ճամփորդություններ։ Իհարկե, Եվրամիությունն ու ԱՄՆ-ը Մոսկվայում բանակցությունները կներկայացնեն որպես երկու այնպիսի պետությունների ղեկավարների հանդիպում, որտեղ «սահմանափակում են ժողովրդավարական ազատությունները», և նույնիսկ սահմանափակումներ են դնում ԼԳԲՏ արժեքների քարոզչության վրա։ Այդուհանդերձ, պաշտոնական Բուդապեշտը չէր վախենում նման շփումից։ Երկրորդ մարտահրավերը վերաբերում է նրան, որ Հունգարիան համաձայնության է եկել ռուսական գազի մատակարարման շուրջ մինչև 2036 թվականը՝ այսօրվա շուկայից հինգ անգամ ցածր գնով։ Դա տեղի ունեցավ «Հյուսիսային հոսք 2»-ը հավաստագրելու Եվրամիության համառ դժկամության և Ռուսաստանից Եվրոպա գազի մատակարարումները սահմանափակելու ԱՄՆ-ի ավելի համառ փորձերի ֆոնին: Ռուսական գազի փոխարինման անհրաժեշտության մասին խոսակցությունները բաց են ընթանում: Եվ ահա ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրի քաղաքական գործիչը երկարաժամկետ խաղադրույք է կատարում ռուսական գազի վրա։ Դա ինքնին արդեն մարտահրավեր է։
Հաջորդ՝ երրորդ մարտահրավերը Պակշում հունգարական ատոմակայանի ընդլայնման նախագիծն է։ Այստեղ մենք հիշեցնում ենք Չեխիայի ցանկությունը՝ «Ռոսատոմը» հեռացնել Դուկովանիում և Տեմելինում ատոմակայանների շինարարությունն ավարտելու նախագծերից։ Եվրամիությունն ունի իր միջուկային ուժը՝ Ֆրանսիան, որը կցանկանար մենաշնորհ հաստատել ԵՄ-ի շրջանակներում այս շուկայում։ Սակայն Օրբանի գործողությունները ակնհայտորեն խախտում են նրա (Փարիզի) ծրագրերը։ Գումարած, ատոմակայանների ընդլայնումն ինքնին մարտահրավեր է «կանաչ» լոբբիին, որը, սկզբունքորեն, ցանկանում է փակել Եվրոպայի բոլոր ատոմակայանները։ Չորրորդ մարտահրավերն ընդհանրապես վերաբերում է այն բանակցություններին, որոնք իրեն «թույլ տվեց» Հունգարիայի վարչապետը։ Բավական է հիշել, թե ինչպես մեկ տարի առաջ Մոսկվա եկավ ԵՄ դիվանագիտության ղեկավար Ժոզեպ Բորելը, որն ամբողջ ժամանակ խոսում էր ուսանելի տոնով, խոսում էր Ռուսաստանի կողմից «առաջադեմ արժեքներ» ընդունելու անհրաժեշտության մասին, ուշադիր հետևում էր ռուս լիբերալների (ազատական ընդդիմադիրների) ճակատագրին։. Հետո գործն ավարտվեց Սերգեյ Լավրովի հետ կոշտ փոխադարձ վեճերով: Մյուս կողմից, Օրբանի մտքով անգամ չէր անցնում բարձրաձայնել Մոսկվայում ԵՄ ղեկավարությունների սիրելի թեման։
Հինգերորդ մարտահրավերն արդեն ուկրաինական հետք ունի: Այն ժամանակ, երբ Կիևում գտնվող Վլադիմիր Զելենսկին դաշինք է ստեղծում Մեծ Բրիտանիայի և Լեհաստանի հետ, փաստորեն Հունգարիայի առաջին դեմքը մեկնում է Մոսկվա, որտեղ ստորագրում է գազի մատակարարման պայմանագիր՝ ակնհայտորեն շրջանցելով Ուկրաինային։ Բացի այդ, Հունգարիայի իշխանություններն արդեն մի քանի տարի է, ինչ արգելափակում են Ուկրաինա-ՆԱՏՕ բանակցությունները Անդրկարպատիայում էթնիկ հունգարացիների իրավունքների ոտնահարման պատճառով։ Եվ այս համապատկերին Հունգարիան բնականաբար մոտենում է Ռուսաստանին՝ ինչն էլ առաջացնում է ուկրաինական ղեկավարության ակնհայտ դժգոհությունը։ Վեցերորդ մարտահրավերը վերաբերում է եվրատլանտյան համերաշխությանը։ Օրբանը հենց այնպես չի եկել Մոսկվա: Մինչ այդ նա կտրականապես հրաժարվել էր իր տարածքում ԱՄՆ բանակի լրացուցիչ ստորաբաժանումներ տեղակայելուց։ Հունգարիայի վարչապետը հասկացրեց, որ իրեն խորապես խորթ են բոլոր հիստերիաները՝ ուկրաինական սահմանին ռուսական զորքերի քանակի ավելացման և դրան ինչ-որ կերպ արձագանքելու անհրաժեշտության շուրջ։ Այսպիսով, այստեղ նա արդեն ուղղակի մարտահրավեր է նետել ԱՄՆ-ին և Բրիտանիային։
Յոթերորդ մարտահրավերն արդեն վերաբերում է Վիշեգրադյան խմբի գործընկերներին՝ Կենտրոնական Եվրոպայի չորս երկրների ասոցիացիային: Մինչ Լեհաստանը ցուցադրական դաշինք է կնքում Ուկրաինայի հետ, իսկ Չեխիան ամեն ինչ անում է Ռուսաստանի հետ առանց այն էլ խաթարված հարաբերությունները վերջնականապես քանդելու համար, Հունգարիան ցույց է տալիս, որ այս հարցում բոլորովին այլ կարծիք ունի։ Այս դեպքում Օրբանն արդեն ապացուցում է տարածաշրջանի իր ավելի մեծ և հարուստ գործընկերներին, որ «Կենտրոնական Եվրոպայի համերաշխությունը» չի նշանակում հրաժարվել սեփական շահերից։ Վերջապես, ութերորդ մարտահրավերը կապված է Հունգարիայի ներքին գործերի հետ։ Ապրիլի 3-ին երկրում սպասվում են խորհրդարանական ընտրություններ։ Օրբանին դեմ է վեց կուսակցություններից բաղկացած շատ բազմազան կոալիցիան՝ ձախ, ազատական և նույնիսկ պահպանողական: Նրանք բոլորը (թեկուզ տարբեր աստիճանի) բացասաբար են վերաբերվում Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների զարգացմանը և անխոնջ քննադատում են կառավարության ղեկավարին՝ իբր Օրբանի գրեթե «Կրեմլի հսկիչի» վերածվելու համար։ Բայց վարչապետը թքած ունի նաև ներքին քննադատների վրա։
Ընդհանուր առմամբ, հակադրությունն առկա է: Օրբանը ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ իսկապես անկախ քաղաքական գործիչ է, որն առաջին հերթին մտահոգված է սեփական երկրի շահերով, ոչ թե արտաքին ուժերի հետ ինչ-որ գլոբալ համերաշխությամբ։ Այդ իսկ պատճառով նրան չեն սիրում ԱՄՆ-ում և ԵՄ-ում։ Եվ հունգարական լիբերալ հասարակությունը, որը ցանկանում է սեփական երկիրը կառուցել «գնացքների» մեջ՝ ԵՄ-ի և ՆԱՏՕ-ի անվան տակ, նույնպես չի կարող ներել նրան «բազմավեկտոր քաղաքականության» համար, որի շրջանակներում, ի թիվս այլ բաների, կա նաև սերտ երկխոսություն Ռուսաստանի հետ: Վերջին տարիներին Ռուսաստանը, ի դեմս Օրբանի, ձեռք է բերել կայուն ու կանխատեսելի գործընկեր, որի հետ հնարավոր է երկարաժամկետ պայմանագրեր կնքել՝ առանց ռիսկի, որ մի վատ օր նա դրանք կվերցնի ու կխախտի։ Իսկ այն փաստը, որ դարավոր բարեկամությունը չի կապում Ռուսաստանին և Հունգարիային (թեև, կարիք չկա խոսել նաև ինչ-որ խոր թշնամության մասին), հատկապես արժեքավոր է դարձնում այսօրվա գործընկերությունը։ Ամբողջ հարցն այն է, թե որքան կտևի այս վիճակը…
Սերգեյ Շաքարյանց
