Թուրքի լամուկ Նիկոլ հայադավը փոխանակման համար Ալիևին կարող է «իր» նախկին կնգան առաջարկել, բայց ոչ երբեք՝ հայոց և հայաստանապատկան Տիգրանաշենը. 3 (տեսանյութ)
Հայաստանում ադրբեջանական անկլավ չկա, եթե, իհարկե, Նիկոլին չհամարենք այդպիսին
Սկիզբը՝ այստեղ
Հայաստանի վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնող Նիկոլ հայադավը 2023թ. մայիսի 22-ին հրապարակային հայտարարել է, որ Քյարքին, Յուխարը Ասկիպարան, Սոֆուլուն և Բարխուդարլուն Հայաստանում գտնվող ադրբեջանական անկլավներ են և ինքը դրանք ճանաչում է որպես Ադրբեջանի Հանրապետության մաս: Լինելով թուրքի լամուկ, Նիկոլն օգտագործել է բնակավայրերի ոչ թե հայկական, այլ ադրբեջանական անվանումները, այսինքն՝ ոչ թե Տիգրանաշեն, այլ Քյարքի, ոչ թե Վերին Ոսկեպար, այլ Յուխարը Ասկիպարա…Դրանք արդյոք Ադրբեջանի՞ն են պատկանում և ադրբեջանակա՞ն անկլավներ են, ինչպես հանրությանը ներկայացնում է Նիկոլը…
Տիգրանաշեն. համարվում է, թե Արարատի մարզում գտնվող Տիգրանաշենը, որն ունի ռազմավարական նշանակություն (Տիգրանաշենի տարածքով կամ անմիջապես հարևանությամբ է անցնում Հայաստանի հյուսիսն ու հարավը կապող Մ-2 միջպետական մայրուղին), թեև դե ֆակտո գտնվում է Հայաստանի վերահսկողության ներքո, սակայն դե յուրե Ադրբեջանի (Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Սադարակի շրջանի) անկլավ է։ Սակայն ի՞նչ դե յուրեի մասին կարող է խոսք լինել, եթե հաշվի առնենք, որ Տիգրանաշենն ի սկզբանե եղել է հայկական, սակայն ԽՍՀՄ տարիներին ապօրինի, հանցավոր որոշմամբ կցվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Նախիջևանի Ինքնավար ԽՍՀ-ին՝ ստանալով անկլավի (արտաքին տարածքի) կարգավիճակ Հայկական ԽՍՀ տարածքում։ 1992 թվականի մայիսից այն անցել է հայկական ուժերի վերահսկողության ներքո։ Տիգրանաշենի դե յուրե ադրբեջանապատկան լինելն առավել անընդունելի է, եթե նկատի ունենանք, որ ողջ Նախիջևանն է հայկական, սակայն ապօրինի պայմանագրերով տրված է Ադրբեջանին:
Խոսքը, նախ, Հայաստանի տարածքի վերաբերյալ այլ պետությունների՝ Խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև 1921թ. մարտի 16-ին կնքված Մոսկվայի պայմանագրի մասին է, որով Նախիջևանի մարզը հանձնվել է Ադրբեջանի հովանավորությանը, ինչպես նաև 1921թ. հոկտեմբերի 13-ի Կարսի պայմանագրի մասին, որով Թուրքիայի և անդրկովկասյան խորհրդային հանրապետությունների (Հայաստան, Վրաստան, Ադրբեջան) միջև վերահաստատվել Մոսկվայի պայմանագիրը՝ Նախիջևանի տարածքը թողնելով Ադրբեջանին որպես ինքնավար միավոր:
Վերին Ոսկեպար. Տավուշի մարզի արևելքում գտնվող այս նախկին բնակավայրը հայկական է, մինչև 19-րդ դարը բնակեցված է եղել հայերով, իսկ ԽՍՀՄ տարիներին, մինչև միության փլուզումը, թուրքերով։ Հարուստ է վաղ միջնադարյան և միջնադարյան հայկական պատմամշակութային հուշարձաններով:
Բարխուդարլու. այս տեղանունը սերում է Բարխուդարից, որը ոչ թե ադրբեջանական, այլ պարսկական ծագում ունի (Barkhudar) և նշանակում է բախտավոր: Այն նույնպես հայկական բնակավայր է և միայն ԽՍՀՄ տարիներին է ներառվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, 1991-1994 թվականների Արցախյան պատերազմի ընթացքում այն թշնամու տիրապետությունից վերադարձվել և ընդգրկվել է Հայաստանի տարածքում։
Սոֆուլու. ինչպես Բարխուդարլուն, այն նույնպես հայկական է, բայց Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմում ապօրինաբար ներառվել է Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում:
Ահա թե հայկական ներկա և նախկին որ բնակավայրերն է ուզում Արծվաշենի հետ փոխանակել Նիկոլ հայադավը՝ անտեսելով նաև, որ, ի տարբերություն Արծվաշենի, Տիգրանաշենը ռազմավարական նշանակություն ունի, ինչպես և այն, որ 2024թ. գարնանից, երբ Տավուշի մարզում կատարված սահմանազատման արդյունքում Ադրբեջանին պետական դավաճանությամբ հանձնվեցին հայկական 4 գյուղեր՝ Բաղանիս Այրումը, Ներքին Ոսկեպարը (Աշաղը Ասկիպարան), Խերմլուն (ադրբեջանական անվանումը՝ Խեյրիմլի) և Նիկոլի ասած Ղըզըլհաջիլին, գնդակը Բաքվի դաշտում է, և քանի դեռ Բաքուն Արծվաշենը չի վերադարձրել Հայաստանին, Հայաստանից անգամ մեկ թիզ հող չպետք է տրվի Ադրբեջանին (հենց այստեղ նշենք, որ Ադրբեջանն Արծվաշենը երբեք ինքնակամ վերադարձնողը չէ):
Հարկ է ընդգծել, որ 2024թ. գարնանը Տավուշի մարզում կատարված սահմանազատման ժամանակ Ադրբեջանին հանձնված վերոնշյալ չորս գյուղերն անկլավներ չէին, այլ անկլավներ համարվող տարածքներին անմիջականորեն սահմանակից ոչ անկլավային տարածքներ։
Շարունակելի
Արթուր Հովհաննիսյան
Տեսանյութն՝ այստեղ
