Հայ տղամարդկանց համար ծանր, կալորիական սնունդը հաճախ սոցիալապես ընդունված է, յուղոտ և աղի սնունդն ընկալվում է որպես «ավանդական և համեղ»

Հայաստանում տղամարդկանց առողջական վիճակը ձևավորվում է սննդակարգի, կենսակերպի և վարքագծային ռիսկերի համադրությամբ, որոնք միասին բարձրացնում են ոչ վարակիչ հիվանդությունների բեռը։

ԱՀԿ-ի հետ համագործակցության շրջանակներում իրականացված STEPS հետազոտությունների տվյալները ցույց են տալիս, որ տղամարդկանց շրջանում որոշ ռիսկի գործոններ զգալիորեն ավելի բարձր են, քան ընդհանուր բնակչության մեջ՝ հատկապես ծխախոտի, ալկոհոլի և անառողջ սննդակարգի համադրության առումով։ Տղամարդկանց առողջության միջազգային շաբաթը կարևոր հնարավորություն է գնահատելու տղամարդկանց առողջական վիճակի վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ հատկապես սննդակարգը, կենսակերպը և վարքագծային սովորությունները։

«Հերացի» վերլուծական կենտրոնից նշում են, որ Հայաստանում այս գործոնները ձևավորում են ոչ վարակիչ հիվանդությունների (NCD) բարձր բեռ, որը հիմնականում կապված է սրտանոթային հիվանդությունների, շաքարային դիաբետի և վաղ մահացության հետ։

Համաձայն ԱՀԿ-ի հետ համագործակցության շրջանակներում իրականացված STEPS ազգային հետազոտության` տղամարդկանց շրջանում.

• Աղի չարաշահումը կազմում է 40% և ավել
• Հավելյալ քաշը և ճարպակալումը մոտ 45%

Հայաստանում տղամարդկանց սննդակարգը հաճախ բնութագրվում է՝ բարձր կալորիականություն և ցածր որակ`

• Հացաբուլկեղենի, կարտոֆիլի և ալյուրային մթերքների գերակշռություն
• Մսի և ճարպային սննդի բարձր օգտագործում
• Արագ հագեցնող, բայց սննդային արժեքով աղքատ սնունդ

Աղի և վերամշակված սննդի բարձր սպառում

• Աղի միջին մակարդակը գրեթե կրկնակի բարձր է անվտանգ շեմից
• Տղամարդիկ ավելի հաճախ օգտագործում են աղի և տապակած սնունդ
• Բանջարեղենի և մրգերի ցածր օգտագործում (օրական 500 գրամից պակաս):

Սննդակարգը միայն կենսաբանական կամ տնտեսական ընտրություն չէ: Այն ձևավորվում է նաև հոգեբանական, սոցիալական և մշակութային մտածելակերպի հիման վրա։ Հանրային առողջապահության տեսանկյունից այս գործոնը հաճախ որոշում է՝ արդյոք մարդը կընտրի առողջ վարքագիծ, թե ոչ։ Հայաստանում տղամարդկանց շրջանում այս մտածելակերպային առանձնահատկությունները ունեն մի քանի կարևոր շերտեր։

Տղամարդկանց շրջանում հաճախ գերակշռում է առողջության նկատմամբ ռեակտիվ մոտեցումը՝ ոչ թե կանխարգելիչ։

• Բժշկի դիմելը հաճախ կատարվում է միայն ախտանիշների առաջացման դեպքում
• Կանխարգելիչ ստուգումները (check-up) դիտարկվում են որպես «անհրաժեշտ ոչ-առաջնահերթություն»
• Գերակշռում է «եթե ցավ չկա՝ առողջ եմ» մտածելակերպը:

Հանրային առողջապահական հետևանք․ հիվանդությունները հայտնաբերվում են ավելի ուշ փուլերում, երբ բուժումը դառնում է ավելի բարդ և երկարատև։

Տղամարդկանց աշխատանքային և սոցիալական դերերը հաճախ ուղեկցվում են քրոնիկ սթրեսով․

• երկար աշխատանքային ժամեր
• տնտեսական պատասխանատվության բարձր զգացում
• հանգստի և վերականգնման սահմանափակ ժամանակ

Սթրեսը հաճախ բերում է «էմոցիոնալ սնվելու»`

• բարձր կալորիականությամբ սննդի ընտրություն
• քաղցր և յուղոտ սննդի օգտագործում որպես «արագ հանգստացնող մեխանիզմ»
• չափաբաժինների վերահսկման նվազում

Այս երևույթը երկար ժամկետում նպաստում է ավելորդ քաշին և նյութափոխանակային խանգարումներին։

Սննդային վարքագիծը հաճախ ձևավորվում է ոչ միայն անհատական ընտրությամբ, այլ նաև մշակութային նորմերով։

Հայաստանում որոշ տարածված օրինակներ՝

• մեծ չափաբաժիններով սնվելը դիտվում է որպես «լավ սնված լինելու» նշան
• յուղոտ և աղի սնունդը ընկալվում է որպես «ավանդական և համեղ»
• տղամարդկանց համար ծանր, կալորիական սնունդը հաճախ սոցիալապես ընդունված է:

Սա ստեղծում է իրավիճակ, երբ առողջ սննդային փոփոխությունները կարող են ընկալվել որպես «սահմանափակում» կամ «ոչ լիարժեք սնվել»։

Տղամարդկանց սննդային ընտրությունները հաճախ կախված են սոցիալական միջավայրից՝

• աշխատանքային կոլեկտիվների սննդային սովորություններ
• ընկերական հանդիպումներ՝ բարձր կալորիականությամբ սննդի և ալկոհոլի ուղեկցությամբ
• «միասին շատ ուտելու» սոցիալական նորմ:

Այս պայմաններում անհատական առողջ ընտրությունը հաճախ դժվար է պահպանել։

Առողջությունը որպես «երկրորդային առաջնահերթություն» դիտարկելը բնական երևույթ է տղամարդկանց շրջանում:

Շատ տղամարդիկ առողջությունն ընկալում են որպես՝

• աշխատանքից հետո մնացող թեմա
• ոչ անմիջական առաջնահերթություն
• խնդիր, որը պետք է լուծվի միայն անհրաժեշտության դեպքում։

Սա նվազեցնում է կանխարգելման արդյունավետությունը և խթանում ուշացած բժշկական միջամտությունները։

Մտածելակերպը հանդիսանում է այն «անտեսանելի շերտը», որը կապում է սննդակարգը, վարքագիծը և առողջության արդյունքները։

Հայաստանում տղամարդկանց առողջության բարելավման համար միայն սննդային խորհուրդները բավարար չեն, անհրաժեշտ է նաև՝

• վարքագծային փոփոխություն
• առողջության նկատմամբ վերաբերմունքի վերափոխում
• մշակութային և սոցիալական նորմերի աստիճանական փոփոխություն: